Husytyzm

Kielich na sztandarze bojowym

Klasyfikacja systematyczna wyznania

Chrześcijaństwo  └ Protestantyzm/Katolicyzm    └ Ewangelicyzm

Historia Założyciel(e) Jan Hus Utworzono XV wiek

Multimedia w Wikimedia Commons

Jan Hus – duchowy ojciec husytyzmu

Replika husyckiego wozu bojowego.

Husytyzm – ruch religijny i polityczny zapoczątkowany przez Jana Husa, którego zwolennicy w 1417 ogłosili Cztery artykuły praskie w których domagali się m.in. sekularyzacji dóbr kościelnych i komunii pod dwiema postaciami^[1].

Husytyzm początkowo miał znaczenie religijne i był próbą zwrócenia uwagi na potrzebę reformy Kościoła rzymskokatolickiego w Europie. Po 1415 roku, gdy stany czeskie wyraziły publicznie swój protest wobec spalenia na stosie Jana Husa, przybrał formę ruchu politycznego, stał się powodem rewolty w Czechach, a następnie obronnych wojen husyckich, wymierzonych przeciwko dążeniom katolików, wspieranych przez papieża i cesarza Zygmunta z dynastii Luksemburgów, które miały położyć kres działalności husytów. Dążenia te doprowadziły do zorganizowania czterech krucjat przeciwko husyckim Czechom. Wszystkie zakończyły się całkowitą klęską krzyżowców (ostatnia koło Domažlic prawie bez walk).

W latach 1417–1434, kiedy to Czechy i część Moraw opanowane były przez husytyzm, ruch ten podzielił się na kilka frakcji, z których główną rolę odgrywały dwa odłamy konkurujące ze sobą, jednak wspólnie walczące przeciwko krucjatom. Pierwszy odłam, tzw. taboryci, z ośrodkiem w Taborze, skupiający głównie biedotę wiejską i miejską, dążący do wprowadzenia przemian społecznych oraz drugi, bardziej umiarkowany, tzw. kalikstyni, z ośrodkiem w Pradze, skupiający wyższe warstwy społeczne^[2].

Ruch obejmował swoim zasięgiem głównie Czechy. Próbowano go jednak zaszczepić w innych Krajach Korony Świętego Wacława oraz w Niemczech i w Królestwie Polskim. Czescy aktywiści podejmowali akcje misyjne w ościennych krajach Europy. Teolodzy husyccy brali udział w soborach powszechnych w Konstancji, który m.in. skazał i żywcem spalił Jana Husa, a po klęskach krucjat także w Bazylei. Nierzadko zdarzało się, ze zagraniczni księża i biskupi przyjeżdżali do Czech, aby zasilać ograniczone brakiem osób wyświęconych, szeregi duchowieństwa husyckiego.

W 1434 roku nauki głoszone przez umiarkowanych husytów uzyskały akceptację ze strony soboru powszechnego w Bazylei. W wyniku podpisania kompaktów praskich na terenie Królestwa Czech został utworzony Kościół utrakwistyczny, który istniał do 1627 roku.

Współcześnie husytyzm w swojej pierwotnej postaci nie istnieje, jednak jego idee przetrwały habsburską rekatolizację Czech i odwołują się do jego tradycji niektóre Kościoły ewangelickie na świecie, zwłaszcza bracia morawscy i Ewangelicki Kościół Czeskobraterski. Akces do spuścizny po ruchu husytów zgłasza również powstały w XX wieku modernistyczny Czechosłowacki Kościół Husycki.

Doktryna |

Doktryna husytyzmu nigdy nie była całkiem jednolita, w szeregach husytów istniały różne poglądy na organizację Kościoła oraz na kwestie teologiczne. Jednak ich wspólną cechą były postulaty zawarte w czterech artykułach praskich, które wszystkie grupy husyckie starały się na swój sposób realizować. Te artykuły (poza komunią pod obiema postaciami – chleba i wina i sekularyzacją dóbr kościelnych) dziś są faktycznie przyjęte i zrealizowane także przez kościół powszechny.

 Osobny artykuł: Cztery artykuły praskie.

Organizacja wojsk husyckich |

Husyci w walce. Na ilustracji widoczni strzelcy z kuszami i rusznicami oraz wozy bojowe.

Podstawową jednostką wojsk husyckich był wóz bojowy którego załogę stanowiło od 18 do 21 ludzi wśród których byli strzelcy z rusznicami i z kuszami, cepnicy, sulicznicy, pawężnicy i dwóch woźniców. 10 wozów bojowych tworzyło jednostkę organizacyjno-taktyczną pod dowództwem dziesiętnika. W czasie bitew jednostki łączyły się w hufce dowodzone przez setników. W skład wojsk husyckich wchodziła też piechota, konnica, artyleria i oddziały pomocnicze wykorzystywane do budowy dróg i mostów. Stosunek sił w czasie bitew był zazwyczaj niekorzystny dla husytów, którzy walczyli najczęściej z przeciwnikiem dwukrotnie a nawet trzykrotnie liczniejszym. Pomimo tego armia husycka odniosła wiele zwycięstw^[3].

 Osobny artykuł: Bitwa o Witkową Górę.

 Osobny artykuł: Bitwa pod Maleszowem.

 Osobny artykuł: Bitwa pod Domažlicami.

Odłamy husytyzmu |

• 
  Ruch radykalny
  
  • bracia czescy
  
  
  • adamici
  
  
  • orebici
  
  
  • pikardowie
  
  
  • sierotki
  
  
  • taboryci
  
  

• 
  Ruch umiarkowany
  
  • neoutrakwiści
  
  
  • 
    utrakwiści (Prażanie)
  
  
  • kalikstyni
  
  

Zobacz też |

Zobacz hasło husytyzm w Wikisłowniku

• wojny husyckie


• konfederacja Spytka z Melsztyna


• husytyzm w Polsce

Przypisy |

Bibliografia |

• 
  Stanisław Bylina: Rewolucja husycka. Przedświt i pierwsze lata. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2011.


• 
  Janusz Sikorski: Zarys historii wojskowości powszechnej do końca wieku XIX. Warszawa:Wydawnictwo MON, 1972.

Linki zewnętrzne |

• 
  Strona Husyci – Kim są boży wojownicy? (cz.)
  


• 
  Strona Muzeum Husyckiego w Taborze (cz.)